İKİ FONKSİYONLU GECE LAMBASI DEVRESİ

Bu yazımda sizlere hem gece lambası olarak, hem de otomatik ışıldak olarak kullanılabilecek güzel bir devre paylaşacağım. Devreyi ben tasarladım ve daha önce bir forumda da paylaştım. Ancak o forumda yayınladığım devrede bazı hatalar farkedince, bu hataları düzeltip devreyi daha ideal hale getirip burada da paylaşmak istedim. Henüz yapmasam da ilerde yapmayı düşünüyorum.

Az evvel de bahsettiğim gibi bu devre, elektrikler varken gece lambası olarak çalışmaktadır. Güç tüketimi oldukça düşüktür ve bu esnada birkaç tane renkli LED yanmaktadır. Elektrikler kesildiğinde ise renkli LED’ler söner; bu kez beyaz renkli LED’ler yanmaya başlar. Böylelikle zayıf ışıkla aydınlatma gerçekleşir.

Animasyonlu resimde istediğiniz renk LED kullanabileceğinizi vurgulamaya çalıştım.

Cihazın devre şeması:

Devrenin çalışma prensibi son derece basittir. Bir yandan yazıyı okurken bir yandan da inceleyin. Devrede transformatör kullanmak hem yer kısıtı hem de maliyet açısından olumsuz bir durum idi. Bu nedenle bu sorunu kapasitif reaktans'lı düşürücü ile hallettim. Seri bağlı kondansatör 220nF-400V X2 kutupsuzdur. Paraleline mutlaka 680k ila 1M arası çeyrek Watt bağlanmalıdır. Diyot köprüsü 1N4007'lerden oluşmaktadır. 100R direnç, 1Wattlıktır. 5 adet kırmızı LED'in seri direnci, devreyi henüz denemediğim için muallaktadır; şimdilik 10k kullandım. Ancak tahmin edersiniz ki, 24V zener gerilimi oldukça aşağı bastıracaktır. Zener diyodu 1Watt seçilmelidir. Devrede 1uF olarak görünen kondansatör 10uF'ye kadar seçilebilir; tahammül voltajı minimum 100V olabilir. Zener diyodu ve LED serisi, ayrıca devre çıkışında transistörlü devre ile pil olacağı için bu kondansatör tehlikede değildir; her zaman varsayılandan daha düşük gerilime maruz kalacaktır. Çünkü 220Volt'u hemen girişteki "dropper capacitor" ile boğduk. Bu, çıkışa en ufak bir yük bağlanması ile voltajın bir anda çökeceği anlamına gelir. Gece lambası görevi görecek LED'lerden sonra 47R, Pilin voltajı aşırı çökertmesi nedeniyle gece lambası LED'lerinin yanmaması sorununu çözmek içindir. Bu değer de deneme yanılma yoluyla seçilmelidir. 47R'nin hemen yanındaki 4007 diyodu gerekli değilse de, başka versiyonlarda pilden geri dönen gerilim nedeniyle pilin kendiliğinden boşalmasını önlemek içindir. Buradan sonraki transistörlü devre, aslında iki temel devreden müteşekkildir. Devrelerden birisi, internet ortamında sıkça gördüğünüz "basit otomatik ışıldak" devresi ile "joule thief" osilatörü devresidir. Hemen hatırlayalım:

Basit otomatik ışıldak devresi.

Tek pille LED yakma devresi.

Yukarıdaki basit ışıldak devresinde yük olarak lamba kullanılmıştır (LED de kullanılabilir). Lamba yerine Jül Hırsızı osilatörü de eklenebilir. Benim yaptığım da tam olarak bu:

Şimdi başa dönüp isterseniz devreye tekrar gözatabilirsiniz.

BC327, girişte elektrik varken turn-off durumunda yani kesimdedir. Bu, joule thief devresi tarafından yakılacak olan LED'in sönmesine neden olacaktır. Pil, 1.2V Nikel-MetalHidrit'tir. Girişten gelen son derece zayıf akımla azar azar şarj olmaktadır. Dolum kontrolü maalesef yoktur. Bu nedenle örneğin haftada bir cihazın prizden çekilerek bir süre çalıştırılması iyi olur. 

Giriş gerilimi kesildiğinde akım yönü değişir. Bu, transistörün beyzine + hat üzerinden akım gidememesine neden olur. BC327 bir PNP transistör olduğu için, iletime geçmesi için beyzine (-) polarma uygulanması gerekir. Giriş gerilimi yokken akım yönü, pil nedeniyle değiştiğinde, pile tıkama yönündeki 4007, beyze + polarma gitmesine engel olur; beyze sadece 10k üzerinden (-) polarma gider. Bu da transistörü iletime geçirerek LED devresinin çalışmasını sağlar. 

Joule thief devresini kurmak biraz başınızı ağrıtabilir. İlk devre resminde de gördüğünüz gibi, eski bir cihazdan bulabileceğiniz küçük bir toroid nüveye ihtiyacınız olacak. Bu nüveye CAT5 telinden 10x10 sarım yapacaksınız. Sarım yönleri önemlidir. 

Elektronikçi'nin başının belası baskılı devre hazırlamaya geldi sıra... Önce şemayı bir inceleyin:

Plaket şemasını KiCAD ile oluşturdum. İlk versiyon hatalıydı; konunun en başında söylediğim gibi, düzelttim. Yine de bir hata varsa bildirin lütfen. En aşağıda yorum bölümü var. Devreyi yaptığınızda şuna benzeyecek:

Elektrik varken renkli LED'ler yanacak. Elektrik kesilirse beyazlar devreye girecek. 

Devre belki biraz modifikasyon isteyebilir, ancak başarı getirme olasılığı yüksek. Hatta abartmıyorum, ticari bir ürün haline bile getirilebilir. 

UYARILAR ÖNLEMLER:

-Bu uyarıları şaka olsun diye koymuyorum, lütfen ciddiye alın. 

-Elektrolitik (1uF...10uF) kondansatörü ters bağlarsanız patlar, gözünüze gelebilir. Lütfen iş gözlüğü takın. Bağlantı yönlerine dikkat edin.

-Cihazı kullanmayacaksanız üzerindeki anahtarlardan kapatmanız yetmez! Lütfen prizden çekin. Çünkü boştayken hala devreden elektrik dolaşıyor ve zener diyodu ile kondansatör yük altındadır. Eğer zener bozulursa kondansatöre aşırı yük biner ve şişip patlar. Yangına neden olunabilir.

Devreyi yapmak isterseniz baskı için arkalı önlü PDF çıktısını BURADAN İNDİRİN.

Hayal kurmak güzeldir. Biraz düşününce bu devre için paint'te biraz çiziktirme yaptım:

Vakit ayırıp yazımı okudunuz. Teşekkürler.

Esen kalın.

seron

basitelektronikprojeler.blogspot.com